System operacyjny QMEG+ v4.0


      Stało się. Twórca popularnego systemu operacyjnego (szczególnie na polskiej, największej, scenie małego Atari), czyli QMEGa, wydał jego najnowszą wersję, oznaczoną jako QMEG+ 4.0. Ogłoszenie i opis tegoż systemu ukazało się po raz pierwszy pod koniec 1996 roku w ABBUC magazine. Ponieważ częstotliwość wydawania polskich zinów dyskowych nie jest rewelacyjna (delikatnie pisząc), to nie dziwne jest, że do tej pory nikt jakoś nie wspomniał o nowej wersji uznanego OS'a... "Biorąc sprawę we własne ręce", czynię to ja... sam się zresztą dziwię, że mi się chciało tyle pisać i do tego tłumaczyć z oryginału w języku naszego ukochanego zachodniego sąsiada. Chyba to był mój chwilowy kaprys... ;-)

Wracając do QMEGa,to bodajże po wersji 3.2 tegoż, nastąpiła przerwa ze strony autora i dopiero w tym roku oferuje on nowszą, czwartą wersję QMEGA. Tą z 3.2 ma sporo osób w Polsce, a to za sprawą naszych niezmordowanych elektroników (TOMS, Mr Stec, Aticom, Gumi, itd.), a nawet niektórzy z nich tak się "zagalopowali", że od czasu wersji 3.2 dołożyli nowe wersje... :) (swoją drogą ciekawe co by na nie powiedział sam S. Dorndorf...). Widziałem wersje z przerobionymi, "ładniejszymi" fontami (bo te stare były za obleśne?!?) albo z wbudowanym turbem dla stacji z TOMS. Naprawdę, ludzka inwencja nie zna granic... ;-) Jednak niektórzy obywają się bez QMEG'a albo go unikają, twierdząc, nie bez podstaw, iż zawiera on sporo błędów (np. ELC/TQA, czy DRACO). Jednak temat ten jest dość szeroki i nie o tym miał być ten tekst. Skupmy się raczej na nowym QMEGu+ 4.0... :)

Oto trochę szczegółów o najnowszym "dziecku" Stefana Dorndorfa...

      QMEG+ 4.0 to 16-kilobajtowy system operacyjny (OS), który można włączyć jednym przełącznikiem i używać zamiast standardowego OS'a z Atari XL. Po instalacji (obędzie się bez lutowania, jeśli w Twojej maszynce jest na płycie OS w podstawce) dostajemy następujące rzeczy:

1. Dopałka (turbo) dla stacji. Następujące standardy będą obsługiwane:

  • Speedy (Ultra-Speed)
  • Happy (Warp i Ultra-Speed)
  • XF551 (High-Speed)
  • 1050 Turbo (Turbo drive)
  • US-Doubler (Ultra-Speed)
Rozpoznanie standardu dopałki wbudowanej w stację następuje w pełni automatycznie. Każda stacja może także powrócić do trybu normalnej prędkości. Przy stacjach z Happy i Speedy można także włączyć/wyłączyć moduł "Slow" albo wykonać programowy reset stacji.

Ze stacjami, które zamiast buforowania ścieżek używają specjalnego przeplotu (sector-skew), przy formatowaniu będzie ta możliwość (przeplotu) automatycznie uwzględniona.

2. Bootowalny RAMdysk i kopier dyskowy. Przynajmniej 192 kB dodatkowej pamięci w compie sprawi, że QMEG+ będzie mógł nią zarządzać jako RAMdyskiem, który będzie się mógł zachowywać dokładnie jak normalna stacja w Double Density (wszystkie rozszerzenia pamięci zgodne ze standardem 130XE, będą uwzględnione). RAMdysk można pod dowolny numer stacji ustawić i także formatować go w trzech (single, medium, double) gęstościach (niestety nie w Quad density, sorry). Ponadto można przekopiować całą dyskietkę do tego RAMdysku oraz oczywiście zgrać na dysk zawartość wgranej wcześniej dyskietki z RAMdysku. Istnieje też możliwość taka jak w poprzednich wersjach Qmega: wgranie bootowalnego dysku do RAMdysku, ustawienie RAMdysku jako stację #1 i wtedy bootowanie z niego.

3. Kontrola nad stacjami. Dla każdej stacji 1-8 można włączyć/wyłączyć turbo, albo ustawić dostęp na RAMdysk. Jest także możliwe, że każdą ze stacji 2-8 można podmienić z #1 i wtedy bootować z pożądanego napędu.

4. Wykaz zbiorów na dysku i ładowanie plików. Tutaj można obejrzeć Directory pojedynczego dysku (DOS 2.x albo MyDOS) lub RAMdysku. Programy w Atari-Basic, *.COM i binarne oraz kasetowe można bezpośrednio z Directory wybrać, załadować i uruchomić (często używam to do gier). Używając dyskietek w formacie MyDOS-a jest też możliwe wchodzenie w podkatalogi. Z pomocą wyżej opisanej funkcji nie trzeba więcej instalować inicjalizerów na dyskietkach z plikami. Stacja XF-551 po pokazaniu spisu dyskietki zostanie przełączona na prawidłową gęstość (XF-551 nie potrafi samodzielnie przełączyć się między gęstością single lub medium na double).

5. CAS-symulator w QMEG+ służy do ładowania plików dyskowych, które zostały przeniesione bezpośrednio z kasety na dyskietkę. Obsługiwany jest nie tylko CIO-loader (pod handlerem C:), ale także SIO-loader (loader bloków). Jednak nagrywanie na format programow kasetowych jest tu niemożliwe.

6. Monitor języka maszynowego-MLM 2.3. W QMEG+ jest także wbudowany kompletny mały monitor języka maszynowego, który obsługuje następujące funkcje:

Wyświetlanie zawartości pamięci/zmiana jej zawartości z:

  • szesnastkowymi wartościami
  • dziesiętnymi wartościami
  • znakami ATASCII
  • znakami ekranowymi
  • disasemblacja (hex lub dziesiętnie)
Przeszkiwanie pamięci z:
  • wartościami szesnastkowymi (hex)
  • wartościami dziesiętnymi
  • znakami ATASCII
  • znakami ekranowymi
Także w RAM od ROM'em albo jakimś banku z roszerzonej pamięci można przeglądać, zmieniać lub przeszukiwać zawartość. Określony zakres pamięci można przesuwać (Move) albo weryfikować (Verify) lub wypełnić. Liczyć i przeliczać w hex i liczbach dziesiętnych. Pokazywać/modyfikować stan rejestrów procesora 6502 i uruchamiać programy maszynowe. Przy funkcji pokazywania zawartości pamięci jest także możliwy wydruk na drukarkę.

7. Cartridge/Basic i kontrola "zimnego startu". Wbudowany Basic albo jakiś włożony moduł (Action!, MAC/65, Basic XL) można w każdej chwili włączyć lub wyłączyć lub spowodować zimny start systemu.

8. Menu QMEG'a będzie wywołane kombinacją klawiszy Select+Reset. Stąd można ustawiać wszystkie urządzenia (stacje, RAMdysk, itd.) i przeprowadzać wszystkie akcje (wczytanie dysku, jego zapis, ładowanie pliku, wywołanie MLM, bootowanie RAMdysku, itd.). Wszystkie funkcje w menu Qmega pozwalają zostawić nienaruszoną główną pamięć, tzn. jest możliwe, że mając wgrany resetoodporny program można wywołać to menu, aby np. zobaczyć directory dyskietki albo aby przegrać jakąś dyskietkę do RAM-dysku i wtedy opuścić menu QMEGa, bez niszczenia załadowanego programu (wyjątkiem jest naturalnie bootowanie i ładowanie plików z menu Qmega).

9. Klawisze funkcyjne.Kilka kombinacji klawiszy, wbudowanych w menu Qmega pozwala bezpośrednio w uruchamianych programach zrealizować:

  • zmianę między prędkością wczytywania ze stacji #1 (High lub Normal)
  • zamienianie stacji #1 na RAMdysk
  • funkcje klawiszy funkcyjnych z 1200 XL (kursor nad/pod/z lewej/prawej pozycji, obraz włączony/wyłączony, dźwięk klawiatury włączony/wyłączony)
  • powtarzanie klawiszy długie/krótkie
10. Kombinacje z klawiszem RESET:

      SELECT - wywołanie menu QMEGA
      OPTION - włączenie (!) BASICA
      START - wyłączenie wszystkich funkcji QMEG'a
      SHIFT - wywołanie zimnego startu (bootowanie)

OPTION i START będę teraz sprawdzane przy zimnym starcie. Wszystkie kombinacje z RESET mogą być także wywoływane spod menu Qmega. Zablokowanie wszystkich funkcji QMEG'a będzie przeprowadzone automatycznie, skoro tylko program tabeli konfiguracyjnej QMEG+ (11 bajtów) będzie przepisany. W tym przypadku funkcjonować będą jedynie kombinacje z klawiszem RESET, oraz QMEG Mini-Freezer (zobacz niżej).

11. Programy zamrożone w dodatkowej pamięci. Ta cecha wymaga posiadania przynajmniej 64 kB dodatkowej pamięci. Za pomocą jednej kombinacji klawiszy można jakiś program "zamrozić" w dodatkowej pamięci i poźniej go"odmrozić". Jednak mogą wystąpić pewne problemy przy odmrażaniu jakiś skomplikowanych gier (niestandardowe odwołania do rejestrów sprzętowych komputera są temu winne). Dzięki temu jest także możliwe zatrzymanie dwóch uruchomionych jednocześnie programów w pamięci.

12. Mini-Freezer dla POKE'ów. Można (prawie) każdy uruchomiony program,grę zamrozić, wpisać kilka POKE'ów (czyli jakieś ułatwienia do gierki - więcej 'żyć', itd.) i wtedy tenże program odmrozić. Zamrożenie jest tutaj dosłowne, uruchomiony program, obrazek lub dźwięk będzie po prostu zatrzymany i Poke'i muszą być wpisane na "ślepo". To działa w ten sposób, aby przy rozmrażaniu nie było żadnych problemów (pomijając programy z niestandardową, źle napisaną obsługą rejestrów sprzętowych). Freezer w QMEG'u funkcjonuje ze wszystkimi programami, które nie wyłączają całkowicie systemowego ROM'u (niestety czynią tak niektóre polskie gry, więc co za pech). Jeżeli zfreezowany program jest "RESETo-odporny", można naturalnie przejść do menu QMEG'a za pomocą SELECT/RESET i Poke'i wpisać w monitorze MLM.

Aby wszystkie te funkcje umieścić w 16-kilowym systemie operacyjnym Atari XL/XE, musiałem oczywiście niektóre rzeczy usunąć z oryginalnego OS'a XL/XE:

  • wyłączony Self-TEST
  • handler magnetofonu jest reprezentowany przez CAS-symulator
  • międzynarodowy zestaw znaków został usunięty
Programy, które używają instrukcji POKE 756,204 dla włączenia międzynarodowego zestawu znaków np. Turbo Basic-Compiler można jednak uruchamiać spod QMEG'a, gdyż po prostu zamiast powyższych fontów zostanie włączony normalny (standardowy) zestaw znaków... Jedynie niemieckie "umlauty" nie będą czytelne. Wreszcie zostały jeszcze usunięte niektóre inne procedury, dla nigdy nie opracowanego hardware'u dla Atari i także tylko dla takiego hardware'u używane. Procedury dla sprzętu podłączanego pod "parallel bus" jednakże są w przeciwieństwie do QMEG'a 3.2 w QMEG+ 4.0 zawarte.

      Jest sprawą otwartą, czy wymienione poniżej rzeczy zostaną dołączone do QMEGa+ 4.0 (walczę jeszcze z problemem miejsca w OS):

  • Ultra-Speed-sector-skew format dla stacji z US-Doubler
  • SIO-Loader dla CAS-Symulatora
  • gęstość podwójna dla CAS-Symulatora
  • dostęp do pamięci rozszerzonej i RAM pod ROMem z monitora maszynowego
  • freezowanie na dodatkową pamięć
  • miejsce na własne sterowniki (nm. "Treiber") w OS-ROM (np. dla ROMDysku, drukarki)
  • dostęp na drugą stronę sformatowanej dyskietki w poczwórnej gęstości-Quad
Sporo uzależnione jest też od wstępnych testów systemu, jaki przeprowadzają członkowie H.A.R. (grupy, do której należy autor QMEGa). Naturalnie jestem otwarty także na propozycje z waszej strony. Piszcie (w języku niemieckim!) na adres:

STD/H.A.R.
c/o Stefan Dorndorf
Ringstr. 22
D-30966 Hemmingen
GERMANY

Tel: 05101/4785 (+kierunkowy do Niemiec)

Tyle mniej więcej miał do przekazania Mr. Stefan w załączniku do ABBUC-a #47 (grudzień 1996).

      Nieco później, bo w ABBUC-magazine #48, ukazała się dość krótka nota o systemie QMEG+ 4.0... QMEG+ OS 4.0 będzie niedługo w sprzedaży. Od 15.03.1997 można nową wersję QMEGa (QMEG+ 4.0) zamawiać. Mieści się on na 16 KB Epromie. Załączony jest doń podręcznik oraz opis montażu. Cena tego systemu operacyjnego wynosi 35 DM razem z Porto (płatne gotówką lub czekiem), przy wysyłce poza Niemcy opłata dodatkowo +5 DM. Najważniejsze różnice w porównaniu z powyższym opisem z ABUUC-zine:

  • Loader plików działa z BIBO i TURBO DOSową poczwórną gęstością (Quad)
  • Freezowanie w dodatkowej pamięci także nagrywanie i ładowanie na/z dysk jest możliwe
  • monitor dyskowy do czytania/zapisu sektorów dyskowych
  • 30 bajtów wolnego w pamięci dla dodatkowych sterowników urządzeń (np. dla ROM-Dysku, drukarki)
W kolejnym (#49) numerze ABBUC-zine'a twórca QMEGa znów uderzył tekstami:

TIPSY i TRIKI dotyczące QMEGA 4.0 (może jest już w Polsce jakiś szczęśliwy posiadacz tego systemu i tą część artykla dedykuję jemu - może mu się przyda).

  1. Przy montażu epromu z QMEG-OS proszę nie dotykać pinów na Epromie, co mogłoby spowodować jego zniszczenie (elektrostatyczne ładunki...).
  2. Lepiej jest wykonać zimny start przez wciśnięcie Shift+Reset, aniżeli wyłączenie i ponowne włączenie maszyny. To oszczędza elektronikę w sprzęcie.
  3. Po wciśnięciu "R" (albo "Shift+R") w menu QMEG'a (celem wczytania jakiegoś całego dysku albo jakiegoś sfreezowanego programu z dysku) można jak przy "W" zamiast START wcisnąć klawisz SELECT, wtedy RAMdysk przed wczytywaniem nie będzie formatowany. Wówczas jest sensownie, kiedy z "Shift+R" jeden sfreezowany program na dysku w Double Density będzie czytany, wtedy zawartość RAMdysku Y (drugiego) zostanie nienaruszona.
  4. Wczytywanie jakiegoś dysku przez "R" z menu QMEG'a można w każdej chwili zatrzymać przez wciśnięcie Break i przerwać, mniej więcej wówczas, gdy widzimy, że jeszcze tylko puste sektory będą czytane. Przy dyskach w Atari-DOS 2 musi być przeczytane przynajmniej do sektora $170, jako że tu znajduje się directory.
  5. RAMdyski w QMEG-OS działają z następującymi typami rozszerzeń pamięci: 130 XE, Compy Shop/Megaram, Bucholz/ABBUC e.V., ATARI Magazin, Klan ATARI i Newell (1 MB).
  6. RAMdyski w QMEG-OS działają tylko wówczas bez zarzutu, kiedy tzw. Timing rozszerzenia pamięci (szybkość działania?!?) jest w 100% OK. Dla testu Timing'u polecam "Deep RAM Test" Thorstena Karwotha, który to test znajduje się na dyskietce ze "130XE MacroAssembler"(można go dorwać w PD-Bibliothek ABBUC'a pod nr 368).
  7. Gdy stacja 1050 lub XF551 będzie formatować dysk z włączonym turbem, dysk ten będzie nagrany w szybkim formacie, tzn. takie dyskietki mogą być z załączonym turbem stacji czytane i zapisywane szybciej aniżeli normalne (przy XF551 odnosi się to tylko do Double Density), przy 1050 Turbo około 2,1 raza szybciej, w XF551 ok. 1,6 raza szybciej niż w normalnej transmisji. Jednakże bez włączonego dopalacza czas odczytu takich dyskietek znacznie się wydłuża.
  8. Z QMEG-OS działają także niektóre programy, które zazwyczaj wymagają starego OS Atari 400/800, jak np. "Demon Attack", czy "Printshop".
      Ogólnie rzecz biorąc, nowa wersja QMEG'a wydaje się być zachęcająca i warta instalacji w compie... Być może zawiera ona mniej błędów niż w popularnej, podstawowej wersji 3.2... (?). Tak swoją drogą to istnieją też inne, (powstałe przez wiele lat od stworzenia 8-bitowego Atari) alternatywne OS'y, tudzież rozszerzenia standardowego systemu do XL/XE, jak np. OMNIMON, OMNIVIEW (80 kolumn na ekranie...), ARGS OS, TIGHT OS (m.in. wymienione, własne procedury w ROM, co trochę przypiesza compa), DRACO OS (o ile się nie mylę, tak się to zowie; system wspierający atarkę z prockiem 65c816), The Ultra Speed Plus OS (amerykański produkt z CSS, wbudowany kopier, dowolny ramdysk, wbudowany ultra speed itd.), APE OS (nowy OS ! Szczegóły w innym artyklu...), ROM SImulator (właściwie to nie jest OS, ale coś a'la - looknijcie do zinu ENERGY #2 po szczegóły!).

      Niniejszy tekst wyszedł spod klawiatury osoby znanej na scenie pod xywą Dracon, która posiłkowała się wiadomościami o QMEG+ 4.0 z trzech kolejnych wydań ABBUC magazine (#47-#49).

Przekład z niemieckiego Dracon/TAQUART

Redakcja Serious Magazine przeprasza autora (Dracon'a) za skrócenie tego artykułu (wycieliśmy tylko to co było już nie aktualne). Niestety bufor na tekst ma ograniczoną, stałą wielkość!