SpartaDOS X - instrukcja (1-3)


      Początkowo planowałem opublikowanie instrukcji SpartaDOS X i kilkunastu programików pomocniczych jakie powstały w uzupełnieniu systemu, w postaci specjalnego dysku, coś w stylu "Bonus Side Disk" wydanego swojego czasu przez grupę Tight. Jadnak za namową Jagera postanowiłem zrezygnować ze swojego początkowego zamiaru i zgromadzone materiały publikować sukcesywnie korzystając z łamów SERIOUS'a.

      Sama instrukcja SDX'a liczy sobie coś koło 225 tys. bajtów. Trzeba jeszcze mieć świadomość, że w miarę potrzeb dołączane będą programy, o których wspominałem. Wprawdzie trudno mi ustalić dokładnie, ale na pewno wiele z nich będzie programami pochodzącymi z legendarnych już na naszej scenie dysków SpartaDOS Construcktion Set i SpartaDOS Tool Kit. Będą także programiki autorstwa KMK, będą dodatkowe uwagi dotyczące współpracy systemu SDX z nowszym oprogramowaniem oraz z nowszymi urządzeniami. Ogrom materiału, który zgromadziłem niestety zmusza nas do rozpoczęcia następnego serialu. Niestety dla potrzeb tego działu pewnie nie uda się wykroić w SERIOUS'ie więcej jak 50 kB. Dlatego należy liczyć się z tym, że cały materiał zostanie opublikowany w siedmiu a może nawet w ośmiu odcinkach. Oczywiście zdaję sobie sprawę z faktu, że jest to stosunkowo długi okres czasu, jednak pozostaje mieć nadzieję, że autorom uda się utrzymać zapowiadaną dużą częstotliwość wydawania SERIOUS'a, co z koleji umożliwi nam w miarę szybki dostęp do całego materiału. Chciałbym tu jeszcze dodać, że w stosunku do orginalnej instrukcji celowo pominąłem pewne fragmenty tekstu, bo po cóż komu wklepywać tu słownik, tłumaczący takie określenia jak RAM, ROM, itp.?

      Zapraszam wszystkich zainteresowanych do lektury tego "serialu" gdyż system ten jest chyba najmocnieszym systemem małego Atari.

Zbycho Jabol.

Rozdział 1

WSTĘP

      Gratulujemy Ci udanego zakupu, jesteśmy pewni, że po bliższym zapoznaniu się ze SpartaDOS X stwierdzisz,iż jest to dyskowy system operacyjny o największych możliwościach spośród wszystkich systemów zaprojektowanych dla ośmiobitowych komputerów Atari (a także dla wszystkich komputerów ośmiobitowych).

      Jeżeli jest to Twój pierwszy kontakt z jakąkolwiek wersją SpartaDOS, powinieneś prześledzić krok po kroku wszystkie przykłady pokazane w rozdziale 2. To pomoże Ci zrozumieć, jak działa SpartaDOS oraz jak wykorzystać jego możliwości.

      Rozdział 3 opisuje podstawowe funkcje SpartaDOS X oraz różnice w stosunku do poprzednich wersji SpartaDOS. Rozdział ten powinien przeczytać każdy użytkownik.

      Rozdział 4 opisuje szczegółowo zestaw poleceń SpartaDOS X i zawiera dokładne informacje o każdym poleceniu. Dopóki nie zapamiętasz tych poleceń, prawdopodobnie najczęściej będziesz korzystać z tego właśnie rozdziału.

      Rozdział 5 opisuje szersze możliwości, takie jak pliki poleceń (batch files), kierowanie I/O i szlaki poszukiwań (search paths). Informacje te nie są konieczne do używania SparataDOS X, lecz mogą pomóc w pełnym wykorzystaniu jego możliwości dla zaoszczędzenia czasu i łatwiejszego wykonywania złożonych operacji oraz przy konfigurowaniu Twojego systemu do optymalnej pracy.

      Rozdział 6 tłumaczy programowanie i opisuje proste instrukcje Basica dla początkujących programistów oraz szczegóły dostępu w języku maszynowym do wnętrza SpartaDOS X dla profesjonalistów. Przykłady podane są w Basicu i języku maszynowym, co pozwala na dołączenie ich do własnych programów.

      Rozdział 7 zawiera szczegółowy opis techniczny struktury dyskietki i jej katalogu stosowanych przez SpartaDOS X. Rozdział ten prawdopodobnie nie zainteresuje większości użytkowników lecz jest napisany dla tych, którzy tworzą bardzej złożone programy.

      Rozdział 8 zawiera informacje niezbędne do ustalenia konfiguracji SpartaDOS X w Twoim systemie. Dzięki temu możesz w pełni wykorzystać modyfikacje Twojego komputera (jak rozszerzenie pamięci) oraz urządzeń peryferyjnych.

      Ponadto książka zawiera dodatki opisujące komunikaty błędów oraz współpracę SpartaDOS X z różnymi programami i urządzeniami peryferyjnymi, a także skrócony wykaz poleceń SpartaDOS X w kolejności alfabetycznej i według realizowanych funkcji.

      SpartaDOS X jest najbardziej złożonym systemem operacyjnym dostępnym dla ośmiobitowych Atari. Niektóre operacje mogą być znacznie trudniejsze do nauczenia niż w innych DOS-ach. Jeżeli będziesz miał jakiekolwiek problemy ze SpartaDOS X zwróć się do P.Z."Karen" ul.Obrońców 23, 03-933 Warszawa (myślę, że adres już ciut nieaktualny - Jabol).

Uwaga o zgodności: Istnieją pewne programy, które nie działają ze SpartaDOS X (a także innymi DOS-ami). Niektóre programy są zabezpieczone inne mają DOS wbudowany. SpartaDOS X jest bardziej zgodny z innymi programami niż poprzednie wersje SpartaDOS, lecz zawsze będzie istniała grupa programów które z nim nie działają.

Rozdział 2

WPROWADZENIE DO SPARTADOS

      Ten rozdział przeznaczony jest dla tych, którzy nie mieli wcześniej doświadczeń ze SpartaDOS X i mogą być niekiedy zaskoczeni jego działaniem. Jeżeli jesteś użytkownikiem SpartaDOS 2.x lub 3.x,to możesz pobieżnie przejrzeć ten rozdział i przejść do rozdziału 3, w którym są zarysowane nowe możliwości znajdujące się w SpartaDOS X.

Co to jest DOS?

      DOS oznacza Dyskowy System Operacyjny (Disk Operating System). Podstawowym zadaniem DOS'u jest umożliwienie komunikacji pomiędzy komputerem i jedną lub kilkoma stacjami dysków. W praktyce każdy DOS zawiera znacznie więcej użytecznych możliwości.

SpartaDOS

      SpartaDOS X oferuje te cechy, a ponadto wiele innych. Trzeba się go uczyć nieco dłużej niż innych DOS'ów dla ośmiobitowych komputerów Atari, lecz zapewnia to taki stopień wykorzystania posiadanego sprzętu, że warto poświęcić czas na naukę. Ten rozdział zawiera w formie przewodnika liczne przykłady elementarnych operacji SpartaDOS. Przeczytanie tego rozdziału i wykonanie podanych w nim przykładów wraz z własnymi eksperymentami jest najlepszym sposobem zapoznania się z możliwościami SpartaDOS.

Command Processor

      SpartaDOS różni się od Atari DOS 2 i jego pochodnych wieloma rzeczami, lecz najbardziej widoczną jest interfejs użytkownika, czyli sposób w jaki TY komunikujesz się z DOS'em i DOS komunikuje się z Tobą. Atari DOS (i wiele innych) jest sterowany z menu (menu driven) wszystkie dostępne funkcje są wyświetlone na ekranie i mogą być wybrane przez pojedyńczą literę. SpartaDOS stosuje Command Processor (CP) na wyświetlone żądanie (prompt) należy wpisać pełne polecenie. Użytkownicy zaznajomieni z komputerami IBM oraz systemami MSDOS, CP/M,UNIX i wieloma innymi systemami na innych komputerach łatwo zrozumieją działanie interfejsu CP. W ośmiobitowych Atari przykładem takiego systemu jest DOS XL Każdy z tych systemów porozumiewania się z użytkownikiem ma swoje zalety i wady,lecz po bliższym poznaniu SpartaDOS łatwo stwierdzisz, że CP jest bardziej elastyczny. SpartaDOS X posiada również menu,które ułatwia i przyspiesza operacje na wielu plikach.

Początek pracy

      Włóż moduł SpartaDOS X do gniazda modułów i włącz komputer. Jeżeli nie posiadasz modułu zegara R-Time 8 umieszczonego w gnieździe, zobaczysz następujący komunikat:

      R-Time 8 not present
      (R-Time 8 nieobecny)

Jeśli posiadasz komputer 800 z 48 kB pamięci RAM lub 1200XL, 600XL, 800XL, 65XE lub XEGS (XE Game System) z 64 kB RAM zobaczysz następujący komunikat:

      RAMDISK not instaled!
      No exteded RAM available!

      (RAMDYSK nie zainstalowany)
      (brak dodatkowej pamięci RAM)

Jeśli posiadasz nieprzerobiony 130XE (128kB) albo 1200XL, 800XL, 65XE, lub XEGS ze 128 kB RAM, zobaczysz taki komunikat:

      RAMDISK not instaled!
      4 banks reserved for XE programs

      (ramdysk nie zainstalowany)
      (4 banki zarezerwowane dla programów XE)

Następnie otrzymasz komunikat podający numer wersji i datę Twojego modułu SpartaDOS X oraz zastrzeżenie praw autorskich:

        SpartaDOS X 4.xx mm-dd-yy
      Copyright (c) 1989 by ICD, Inc.

gdzie xx jest aktualnym numerem rewizji, a mm-dd-yy oznacza datę ostatniej rewizji po czym wyświetlony zostaje wskaźnik (prompt):

      D1:

Formatowanie dyskietki

      Zanim zaczniesz badać działanie SpartaDOS X musisz przygotować dyskietkę do eksperymentowania. Umieść nową dyskietkę w stacji numer 1, wpisz:

      D1:FORMAT

i naciśnij klawisz RETURN. Nie musisz wpisywać "D1:". W ciągu całego tego rozdziału musisz wpisywać tylko ten tekst, który jest w negatywie. Powinieneś naciskać RETURN po każdym wpisanym wierszu, chyba że jest napisane inaczej.

      Po wpisaniu "FORMAT" i naciśnięciu klawisza RETURN zobaczysz menu programu formatującego ICD Disk Formater. Naciśnij klawisz 1, aby wybrać stację numer 1. Naciśnij kolejno V, wpisz TESTDISK i naciśnij RETURN. To ustala nazwę dyskietki (volume) na "TESTDISK". Upewnij się, czy w stacji numer 1 jest nowa dyskietka, a następnie naciśnij kolejno klawisze F i RETURN w celu sformatowania dyskietki. Pozostałe opcje tego menu są opisane w rozdziale 4 w opisie polecenia FORMAT. Tymczasem możesz je po prostu zignorować.

Katalog dyskietki

      Po zakończeniu formatowania naciśnij klawisz ESC, aby wrócić do wskazania "D1:". Wpisz:

      D1:DIR

Powinieneś zobaczyć coś podobnego do:

      Volume:    TESTDISK
      Directory: MAIN

          713 FREE SECTORS

Aktualna liczba wolnych sektorów (FREE SECTORS) może być inna zależnie od stosowanego przez Ciebie typu stacji dysków.

Tworzenie plików tekstowych

      Dyskietka nie zawiera teraz żadnego pliku. Dla umożliwienia eksperymentów z poleceniami DOS'u musimy mieć na niej kilka plików. Jeśli masz komputer XL, XE (oprócz 1200XL) wpisz:

      D1:BASIC

Jeżeli masz komputer 800, lub 1200XL upewnij się, czy moduł Atari Basic umieszczony jest w module SpartaDOS X, jeżeli nie wyłącz komputer, włóż moduł Basica na moduł SpartaDOS X i ponownie włącz komputer. Wpisz:

      D1:CAR

Niezależnie od typu komputera powinieneś teraz zobaczyć znany komunikat Basica:

      READY

Wpisz krótki program w Basic'u:

      10 OPEN #1,8,0,"D1:TEST.DAT"
      20 FOR X=0 TO 255
      30 PUT #1,X
      40 NEXT X
      50 CLOSE #1

Wpisz:

      SAVE "D1:TEST.BAS"

W celu zapisania tego programu, oraz wpisz:

      RUN

Aby go uruchomić. Po wyświetleniu komunikatu "READY" powróć do DOS'u przez wpisanie:

      DOS

Jeśli otrzymasz komunikat błędu:

      Disk Error while saving memory!
      ESC to Abort, Return to enter DOS

      (błąd dyskowy podczas zapisu pamięci)
      (ESC-przerwanie, Return przejście do DOS'u)

nie denerwuj się, lecz po prostu naciśnij klawisz RETURN. Oznacza to, że komputer nie ma wystarczającej pamięci do założenia standardowego ramdysku. Funkcja MEM.SAV SpartaDOS X próbuje zapisać program na tym ramdysku i nie może tego uczynić. Dla zainstalowania standardowego ramdysku konieczny jest komputer 800 z 128 kB RAM albo komputer XL, XE z ponad 128 kB RAM.

Napisz teraz:

      D1:DIR

I teraz powinieneś zobaczyć:

      Volume:    TESTDISK
      Directory: MAIN

      TEST    BAS    147 2-06-89  3:29p
      TEST    DAT    256 2-06-89  3:29p
         709 FREE SECTORS

      Jak możesz zauważyć format katalogu jest inny niż w innych DOS'ach. Pierwsze 1 do 8 znaków (cztery w tym przypadku) są nazwą pliku (filename). Następne zero do trzech znaków to rozszerzenie (wyróżnik-extender). Liczba na prawo od rozszerzenia jest długością pliku w bajtach, nie w sektorach. Na końcu znajduje się data i czas. W Twoim przypadku data, czas i liczba wolnych sektorów mogą być odmienne."TEST.BAS" jest wpisanym przez Ciebie programem w Basic'u, zaś "TEST.DAT" utworzonym przez niego plikiem danych.

Ustalenie czasu i daty

      Jeżeli nie posiadasz modułu R-Time 8 musisz ręcznie ustawić czas i datę. Pozwala to na zapamiętanie, kiedy Twoje pliki zostały utworzone oraz rozpoznanie ostatniej wersji poszczególnego pliku. W celu ustawienia daty i czasu wpisz:

      D1:DATE

Powinieneś zobaczyć coś podobnego do:

      Curent date is 2-06-89
      Enter new date:

Podaj datę w formacie "mm-dd-rr" (miesiąc, dzień i rok) i naciśnij klawisz RETURN. Teraz wpisz:

      D1:TIME

Zobaczysz:

      Curent time is 15:37:32
      Enter new time:

Znowu aktualnie wyświetlone czas i data mogą być inne niż w przykładzie. Teraz wpisz nowy czas i naciśnij RETURN. Czas powinien być w formacie "hh-mm-ss" i bazuje na zegarze 24 godzinnym (na przykład 5:30 PM powinna być podana jako 17:30:00). Czas i data są już ustawione. Teraz wpisz:

      D1:CHTD TEST.BAS

To spowoduje zmianę czasu i daty (CHange Time and Date) pliku TEST.BAS na aktualny czas i datę. Teraz wpisz:

      D1:DIR

Możesz zobaczyć, że plik TEST.BAS ma teraz aktualny czas i datę. Teraz wpisz:

      D1:TD ON

To spowoduje włączenie wyświetlania czasu i daty w górnej części ekranu (Time and Date line ON). Wyłączenie następuje po wpisaniu:

      D1:TD OFF

Parametry

      Wiele poleceń wymaga podania parametrów. W powyższym przykładzie dla polecenia CHTD parametrem była nazwa pliku "TEST.BAS". W poleceniu TD parametrami były natomiast "ON" i "OFF". Parametr jest dodatkową informacją dołączoną do polecenia przez wpisanie jej po poleceniu w tym samym wierszu. Niektóre polecenia używają więcej niż jednego parametru. Parametry powinny być oddzielone od polecenia i od siebie przez spacje (ponieważ przecinek wykorzystywany jest przez SpartaDOS X i niektóre polecenia). Niektóre polecenia jak TIME i DATE, nie używają parametrów. W niektórych parametry są wymagane, a w innych dowolne. Zwykle przyjmowane są ustalone wartości jeśli parametry nie zostały podane. Ponieważ te informacje zależą od rodzaju polecenia, sprawdź w rozdziale 4 wymagania dotyczące parametrów koniecznych dla poszczególnych poleceń.

Kopiowanie plików

      Poleceniem kopiowania plików jest COPY. Może być ono użyte do kopiowania pliku z jednej dyskietki na drugą lub z jedenego katalogu tej samej dyskietki do drugiego katalogu lub na tą samą dyskietkę z inną nazwą. Wpisz:

      D1:COPY TEST.BAS MAKEDAT.BAS

i odczytaj katalog (poleceniem DIR). Zauważ, że plik MAKEDAT.BAS ma taką samą długość czas i datę, jak plik TEST.BAS, ponieważ jest to tylko kopia tego samego pliku. Do kopiowania pliku z jednej dyskietki na inna przy użyciu jednej tylko stacji dysków, musisz wykorzystać polecenie MENU (patrz rozdział 4).

Kasowanie plików

      Skasowanie pliku usuwa go z dyskietki. Pomimo iż w niektórych przypadkach możliwe jest odtworzenie uprzednio skasowanego pliku, to jednak należy zachować dużą ostrożność przy kasowaniu plików. Wpisz:

      D1:ERASE TEST.BAS

i odczytaj katalog. Plik TEST.BAS zniknął z dyskietki.

Jokery

      Większość poleceń SpartaDOS X pozwala na wybranie więcej niż jednego pliku przez użycie jokerów (wildcards) w miejsce znaku lub znaków. W kartach joker może zastąpić dowolną inną kartę. Jokery w SpartaDOS X pełnią podobne funkcje. Istnieją dwa jokery używane w SpartaDOS X i większości innych DOS'ów. Są nimi znaki "?" i "*". "?" reprezentuje dowolny znak na tym samym miejscu, "*" dowolny znak lub jego brak na podanej pozycji i na pozostałych pozycjach nazwy pliku lub jego rozszerzenia. W praktyce znak "*" jest używany bardzo często, zaś "?" znacznie rzadziej.

Dla dokładnego wyjaśnienia działania jokerów niezbędne jest nieco więcej plików na dyskietce. Wpisz następujące wiersze:

      D1:COPY TEST.BAS ABCDE.DAT
      D1:COPY TEST.BAS ABZDE.DAT
      D1:COPY TEST.BAS ABCRAIG.DAT
      D1:COPY TEST.BAS TEST.DOG
      D1:COPY TEST.BAS TEST.DZT
      D1:COPY TEST.BAS ABCDE.ICD

Wcześniej było napisane, że niektóre polecenia przyjmują ustalone parametry, jeżeli żadne nie zostały podane. Takim poleceniem jest DIR. Poprawną składnią jest:

      DIR [fname.ext]

      Ustaloną nazwą "fname.ext" (przyjmowaną gdy żadna nazwa nie została podana) jest "*.*" i oznacza ona plik, który ma dowolne lub żadne znaki w nazwie i dowolne lub żadne znaki w rozszerzeniu. Oczywiście oznacza to wszystkie pliki, a więc wyświetlany jest cały katalog. Wynika z tego, że można dodać nazwę pliku i rozszerzenie do polecenia DIR, aby otrzymać częściowy wydruk katalogu. Wpisz:

      D1:DIR TEST.DAT

Ponieważ tylko jednemu wpisowi w katalogu odpowiada ta nazwa, to tylko ona jedna jest wyświetlana. Spróbuj teraz:

      D1:DIR *.DAT

Wyświetlone zostanie kilka plików, lecz tylko takie, które mają rozszerzenie 'DAT'. Teraz spróbuj:

      D1:DIR A*.D*

To pokaże tylko takie pliki, których nazwa zaczyna się od 'A' a rozszerzenie od 'D'. Teraz spróbuj:

      D1:AB?DE.DAT

Znak '?' oznacza dowolny znak, więc wybrane zostaną 'ABCDE.DAT' i 'ABZDE.DAT' Próbuj polecenie DIR z różnymi nazwami plików (jak 'ABC*.D?T' i inne) aż zrozumiesz dokładnie działanie jokerów. Jokery powinny być ostrożnie używane z poleceniami ERASE i RENAME, ponieważ łatwo można zniszczyć lub uszkodzić ważne pliki.

Katalogi

      Jak mogłeś już wcześniej zobaczyć, wyświetlany katalog dyskietki jest głównym (main) katalogiem (jest to podane na początku katalogu). SpartaDOS pozwala na zapisanie na dyskietce także innych katalogów. Dyskietka przypomina pełną szufladę. Gdy chcesz uzyskać dostęp do pliku, musisz sprawdzić wszystkie pliki w szufladzie, aż do znalezienia właściwego. Nie stanowi to problemu, jeśli plików jest niewiele. Łatwo jednak sobie wyobrazić, ile czasu potrzeba na przeszukanie 100 plików za każdym razem, gdy chcesz uzyskać dostęp do jednego z nich. Okaże się wtedy pożyteczna możliwość połączenia podobnych plików w grupy, na przykład w grupę zawierającą pliki Twoich rysunków. Podkatalogi mogą być porównane do teczek w szufladzie. Jeśli zbierzesz pliki rysunków i umieścisz je w teczce oznaczonej "RYSUNKI", to będziesz musiał tylko przeszukać szufladę w celu odnalezienia teczki "RYSUNKI" , a następnie teczkę dla odszukania żądanego pliku. Podobnie możesz zapisać wszystkie swoje programy w Basicu w teczce nazwanej "BASIC", pliki tekstowe "TEKST" itd. Teraz zamiast wielkiego stosu plików Twoja szuflada zawiera kilka uporządkowanych teczek. Poszukiwanie w nich wybranego pliku będzie łatwiejsze niż sprawdzenie każdego pliku. Podkatalogi mogą być także umieszczane w podkatalogach i to dowolnie głęboko. W podkatalogu "RYSUNKI" możesz otworzyć katalogi "PRZYRODA" i "SZKICE" oraz umieścić w nich odpowiednie pliki. Wpisz:

      D1:MKDIR TESTY

Oznacza to utworzenie katalogu (Make DIRectory) "TESTY". Teraz odczytaj katalog. Zobaczysz wpis wyglądający podobnie do:

      TESTY       <DIR> 2-06-89   3:59p

Jak zwykle czas i data mogą być u ciebie inne. Masz już utworzony podkatalog o nazwie TESTY. Jest on wszakże pusty. Aby to sprawdzić wpisz:

      D1:DIR TESTY>

Znak ">" wskazuje, że poprzedzająca go nazwa określa katalog, a nie plik. Powinieneś zobaczyć pusty katalog, który wygląda jak katalog pustej dyskietki, ale napis

      Directory: MAIN

został teraz zastąpiony przez

      Directory: TESTY

w celu pokazania, że jest to katalog "TESTY", a nie główny katalog dyskietki. Liczba wolnych sektorów jest także mniejsza niż na pustej dyskietce.

      COPY jest jednym z poleceń, które mogą zawierać jokery. Poniższy wiersz kopjuje wszystkie pliki z rozszerzeniem "DAT" z głównego katalogu do podkatalogu "TESTY":

      D1:COPY *.DAT TESTY>*.*

Teraz usuń pliki ".DAT" z głównego katalogu:

      D1:ERASE *.DAT

Wyświetlenie katalogu pokaże Ci, że pliki "*.DAT" zniknęły. Wyświetlenie katalogu podkatalogu "TEST" ukaże je ponownie. Przeniosłeś więc pliki ".DAT" z głównej szuflady do teczki "TESTY".

Katalog bieżący

      Katalog bieżący jest to ten, który jest przyjmowany, gdy żaden nie został podany. We wszystkich dotychczasowych przykładach katalogiem bieżącym był główny katalog. Można to zmienić prostym poleceniem. Wpisz:

      D1:CHDIR TESTY

To oznacza zmianę katalogu (CHange DIRectory). Teraz wpisz:

      D1:DIR

Otrzymasz katalog "TESTY" zamiast głónego katalogu. Przy każdym odwołaniu do dyskietki bez podania katalogu, uzyskasz teraz dostęp do katalogu "TESTY". Utwórz inny katalog i zmień na niego katalog bieżący:

      D1:MKDIR INNY
      D1:CHDIR INNY
      D1:CHDIR

Ostatnie polecenie CHDIR bez parametrów powoduje wyświetlenie szlaku od głównego katalogu do katalogu bieżącego. W tym przypadku zobaczysz:

      >TESTY>INNY

Oznacza to, że jesteś w katalogu INNY, który jest w katalogu TESTY, który jest w głównym katalogu.

      Więcej informacji o podkatalogach znajduje się w rozdziale 3. Podkatalogi są bezcenną zaletą dla użytkowników stacji dysków o dużej pojemności i twardych dysków, lecz zwykle nie są stosowane dla standardowych stacji dysków, chyba, że na dyskietce jest zapisana bardzo duża ilość bardzo małych plików (jak zestawy znaków).

Uruchamianie programów

      W celu uruchomienia pliku binarnego w SpartaDOS X wpisz po prostu nazwę tego pliku. Na przykład, w celu uruchomienia programu o nazwie "BALLSONG.OBJ" wpisz:

      D1:BALLSONG.OBJ

Jeżeli nie zostanie podane rozszerzenie nazwy pliku, to przyjmowane jest ".COM" Dla uruchomienia pliku bez rozszerzenia konieczne jest więc wpisanie kropki po nazwie pliku. Na przykład, jeśli nazwą pliku jest "DEMO", powinieneś wpisać:

      D1:DEMO.

Jeśli pominiesz kropkę, SpartaDOS X spróbuje uruchomić program o nazwie "DEMO.COM".

BASIC, CAR, X

      Jak już wcześniej pokazaliśmy, w celu przejścia do wewnętrznego BASIC'a w komputerach 600XL, 800XL, 65XE, 130XE lub XEGS trzeba wpisać:

      D1:BASIC

a w celu przejścia do zewnętrznego modułu (jak Action!, MAC65, BASIC XL, BASIC XE itp.) trzeba wpisać:

      D1:CAR

W SpartaDOS X nigdy nie jest konieczne trzymanie przy włączeniu komputera wciśniętego klawisza OPTION w celu odłączenia BASIC'a oraz wyjmowania zewnętrznych modułów z językami. Jednakże dla programów, które zwykle wymagają usunięcia tych modułów, konieczne jest użycie polecenia X. Na przykład, DISKRX z zestawu "SpartaDOS Toolkit" nie działa, gdy zainstalowany jest jakikolwiek moduł. Aby uruchomić go ze SpartaDOS X trzeba wpisać:

      D1:X DISKRX

Prawdopodobnie będzie to konieczne dla większości dużych programów binarnych, ponieważ przeważnie są one napisane tak, że zajmują obszar pamięci modułu.

Budowanie plików poleceń

      Plik poleceń (batch file) jest plikiem zawierającym listę poleceń, po jednym w każdym wierszu, które komputer wykonuje automatycznie. Każdy wiersz zawiera polecenie zapisane dokładnie tak, jak przy normalnym wpisywaniu. Plik poleceń może mieć dowolną dozwoloną nazwę, lecz przyjmowane jest rozszerzenie ".BAT". Pliki poleceń są wykonywane przez wpisanie myślnika poprzedzającego bezpośrednio (bez spacji) nazwę pliku. Na przykład:

      D1:-TEST

spowoduje wykonanie pliku poleceń "TEST.BAT", a:

      D1:-DO_IT.TXT

spowoduje wykonanie pliku poleceń "DO_IT.TXT".

      SpartaDOS X po uruchomieniu komputera samoczynnie wykonuje plik poleceń o nazwie "AUTOEXEC.BAT", znajdujący się na dyskietce umieszczonej w stacji numer 1. Pozwala to na wykonanie licznych poleceń przy każdym włączaniu komputera. Na przykład, załóżmy, że nie posiadasz modułu R-Time 8, lecz chcesz zainstalować wiersz czasu/daty na ekranie i nadać im poprawne wartości. Wpisz następujący wiersz:

      D1:COPY CON: D1:AUTOEXEC.BAT

Polecenie to kopiuje dane z urządzenia CON: (edytor ekranowy) do pliku o nazwie "AUTOEXEC.BAT". Kursor przesuwa się do następnego wiersza ekranu. Wpisz poniższe wiersze, kończąc każdy z nich naciśnięciem RETURN:

      TD ON
      TIME
      DATE

Po wprowadzeniu ostatniego wiersza (i naciśnięciu RETURN) naciśnij CONTROL + 3 (jest to oznaczane ^3. W tym celu wciśnij klawisz CONTROL i trzymając go stale naciśnij klawisz 3. Sygnalizuje to komputerowi, że został osiągnięty koniec "pliku" CON:. Odczytaj katalog i zobaczysz teraz plik o nazwie "AUTOEXEC.BAT". Wyłącz komputer, odczekaj kilka sekund i włącz go ponownie. Powineneś zobaczyć wykonywanie poleceń z pliku poleceń. Wprowadź czas i datę tak jak poprzednio. Pliki poleceń są jedną z najbardziej użytecznych własności SpartaDOS X. Możesz tworzyć je jak pokazano wyżej lub przy pomocy dowolnego edytora tekstów, który zapisuje pliki jako czysty tekst (bez poleceń formatujących).

Praktyka

      Znasz już podstawowe zasady działania SpartaDOS X i jego interfejsu CP. Dokładniejszy opis działania poleceń wymienionych w tym rozdziale i pozostałe polecenia znajdziesz w rozdziale 4. W praktyce, szybko zapamiętasz najczęściej używane polecenia i zauważysz wygodę korzystania z interfejsu CP. Praktycznie, gdy następny raz użyjesz ATARI DOS stwierdzisz wiele ograniczeń wprowadzanych przez menu!

Odpowiedniki DOS 2

      Poniżej znajduje się spis poleceń znajdujących się w menu Atari DOS 2OS i ich odpowiedników w SpartaDOS X:

Atari DOS
SpartaDOS X
A - DISK DIRECTORYDIR i DIRS
B - RUN CARTRIGEBASIC dla wewnętrznego Basica w komputerac XL/XE
CAR dla zewnętrznego modułu
C - COPY FILECOPY
D - DELETE FILEERASE, DELETE, DEL
E - RENAME FILERENAME, REN
F - LOCK FILEATR +P
G - UNLOCK FILEATR -P
H - WRITE DOSniepotrzebne
I - FORMAT DISKFORMAT
J - DUPLICATE DISKCOPY, MENU
K - BINARY SAVESAVE
L - BINARY LOADnazwa programu, LOAD
M - RUN AT ADRESSbrak odpowiednika
N - CREATE MEM SAVSET CAR, SET BASIC
O - DUPLIKATE FILEMENU

      SpartaDOS X zawiera liczne polecenia, które nie mają swoich odpowiedników w Atari DOS 2 OS. Ponadto SpartaDOS X może współpracować ze stacjami dysków każdej wielkości w pojedyńczej, rozszerzonej i podwójnej gęstości, twardymi dyskami, ramdyskami oraz ma wiele innych możliwości.

Rozdział 3

PRZEGLÂD SPARTADOS X

      Ten rozdział jest przeglądem stosowanych w SpartaDOS X konwencji nazw plików i szlaków, identyfikatorów urządzeń oraz ogólnych zasad ich użycia. Zakładamy w tym rozdziale, że znasz zasady działania Command Processor. Jeśli napotkasz trudności, to wróć do rozdziału drugiego.

      Możesz zauważyć, że wiele opisanych tu możliwości jest nowością w SpartaDOS X w wielu przypadkach SpartaDOS X jest bardziej zbliżony do MSDOS niż do poprzednich wersji SpartaDOS. Na przykład SpartaDOS X używa identyfikatorów stacji dysków w postaci "A:" i nazw szlaków jak "\DOS\SUB2\MYPROG.BAS". Tak więc wiele nowych poleceń naśladuje możliwości MSDOS.

Nazwy plików

      Podstawowa forma nazwy pliku jest identyczna jak w SpartaDOS 3.2 - składa się z nazwy i wariantowego rozszerzenia, rozdzielonych kropką. Dozwolone są następujące znaki:

  • litery od "A" do "Z" - małe litery są zamieniane na duże;
  • cyfry od "0" do "9" - nazwa może zaczynać się od cyfry;
  • znak podkreślenia ("_")
W podręczniku stosujemy skrót "fname.ext" do reprezentacji nazwy pliku. Część "fname" może mieć do ośmiu znaków długości a część "ext" może mieć od 0 do 3 znaków długości i nie musi być stosowana.

Rozszerzenia nazw plików

      Przy pracy ważne jest ustalenie standartu nazw plików. Najczęściej stosowaną metodą jest rezerwowanie specjalnych rozszerzeń dla pewnych typów plików. Poniższa lista zawiera niektóre, najczęściej stosowane rozszerzenia i odpowiadające im typy plików.

      .ACT - program źródłowy w ACTION!
      .ARC - archiwizowany plik jednego lub kilku plików
      .ASM - program źródłowy asemblera w kodach ASCII
      .BAS - program w Basic'u zapisany przez SAVE
      .BAT - plik poleceń SpartaDOS X
      .BXE - program w Basic'u XE
      .COM - program binarny lub zewnętrzne polecenie SpartaDOS X
      .DAT - plik danych
      .DOS - dyskowa wersja SpartaDOS
      .LST - program W Basic'u zapisany przez LIST
      .M65 - program źródłowy MAC/65 zapisany przez SAVE
      .OBJ - plik z programem w kodzie maszynowym
      .PRN - plik przygotowany dla drukarki
      .SYS - plik systemowy lub driver SpartaDOS X
      .TXL - program w Turbo Basic'u XL
      .TXT - plik tekstowy ASCII lub ATASCII

W niektórych przypadkach rozszerzenia są automatycznie przyjmowane przez polecenia SpartaDOS X. Na przykład "COM" jest przyjmowane dla programów binarnych, "BAT" dla plików poleceń, "SYS" dla programów sterujących (drivers) i "ARC" dla plików archiwizowanych.

Jokery

      Dwa znaki jokerów ("*" i "?") mogą być użyte zamiast nazwy pliku w celu określenia grupy nazw plików. Pytajnik ("?") jest znakiem zastępującym każdy inny znak, który znajduje się w tym miejscu nazwy. Na przykład:

      DIR AB?DE.XYZ

Wyświetla wszystkie wpisy katalogu w ustalonej stacji z nazwami, które mają pięć znaków, rozpoczynają się od "AB" kończą się na "DE" i mają rozszerzenie "XYZ", a trzeci znak nazwy jest dowolny jak:

      ABCDE.XYZ
      AB_DE.XYZ
      ABZDE.XYZ

oraz podobne nazwy plików w bieżącym katalogu.

Gwiazdka ("*") w nazwie pliku lub rozszerzenia wskazuje, że na miejscu tym i następnych może znajdować się dowolny znak albo może nie wystąpić tam żaden znak. Na przykład:

      DIR AB*.XYZ

wyświetla wszystkie wpisy w katalogu w standardowej stacji z nazwami plików, które zaczynają się od "AB" i mają rozszerzenie "XYZ", jak:

      ABCDE.XYZ
      ABCRAIG.XYZ
      AB.XYZ

oraz podobne wpisy. Ważne jest, że każdy znak po gwiazdce w nazwie pliku lub rozszerzenia jest ignorowany, tak więc:

      DIR AB*DE.X*Z

spowoduje wypisanie poniższych wpisów katalogu, zakładając, że takie istnieją:

      ABCDE.XYZ
      ABCRAIG.XXX
      AB.X

Katalogi

      Dyskietka jest podzielona na katalogi, z których każdy może zawierać do 1423 wpisów (wcześniejsze wersje SpartaDOS mają ograniczenie do 126 wpisów, więc wersje te nie odczytują katalogów SpartaDOS X powyżej 126 wpisu!). Główny katalog ma nazwę MAIN, a pozostałe katalogi (które są zwane podkatalogami) mogą być tworzone pod MAIN (patrz opis polecenia MKDIR).

UWAGA: Pomimo, iż SpartaDOS X może zapisać do 1423 wpisów w każdym katalogu, zalecane jest nie przekraczanie 200 wpisów. Rozmiar katalogu musi być zwiększany do zapisania dodatkowych plików, a po zwiększeniu nigdy nie jest zmniejszany. Katalog zawierający 1423 wpisy ma rozmiar 32 kB. Duże katalogi znacznie zmniejszają szybkość dostępu do dyskietki, szczególnie przy otwieraniu nowych plików.

      Gdy wyświetlasz katalog, podkatalogi są wskazywane przez umieszczenie napisu <DIR> w polu rozmiaru pliku. Podkatalogi mogą być zagnieżdżane bez ograniczeń innych niż pojemność dyskietki lub względy praktyczne.

Nazwy szlaków

      Ponieważ SpartaDOS może mieć więcej niż jeden katalog na każdej dyskietce, to używa on szlaku opisującego drogę z jednego katalogu do innego. Jako speratory nazw katalogów są stosowane znaki ">" i "\". Jeżeli są one użyte na początku szlaku, to nakazują SpartaDOS rozpoczęcie od głównego katalogu (MAIN). Natomiast jeżeli jeden lub więcej znaków "<" (lub łańcuch "\") rozpoczyna nazwę szlaku, SpartaDOS cofa się o jeden poziom w stronę głównego katalogu dla każdego wystąpienia takiego znaku. Oto kilka przykładów nazw szlaków:

      >DOS>CHTD.COM
      \DOS\CHTD.COM
      TEMP>JUNK>TESTD.DAT
      <EXPRESS>EXPRESS
      ..\EXPRESS\EXPRESS

Pierwsze dwa są równoważne - z dowolnego katalogu oba udostępniają plik "CHTD.COM" w podkatalogu DOS w MAIN. Trzeci przykład udostępnia plik "TEST.DAT" w podkatalogu "JUNK", który jest w podkatalogu "TEMP". Czwarty i piąty są także równoważne - oba udostępniają plik EXPRESS w podkatalogu EXPRESS, który jest katalogiem zawierającym bieżący katalog.

UWAGA: Ponieważ "<<" jest używane przez SpartaDOS X do kierowania wejścia, to konieczne jest poprzedzenie dwóch lub więcej znaków "<<" dwukropkiem, który wskazuje, że jest to specyfikacja katalogu. Dwukropek oznacza po prostu ustaloną stację dysków,lecz usuwa "<<" od początku parametru polecenia i zapobiega odczytaniu go jako polecenie kierowania. Na przykład:

      DIR <<RYSUNKI>

Nie daje jak w poprzednich wersjach SpartaDOS katalogu uzyskanego po dwukrotnym cofnięciu się z podkatalogu "RYSUNKI" w stronę katalogu głównego. Zamiast tego trzeba użyć:

      DIR :<<RYSUNKI>

      lub

      DIR ..\..\RYSUNKI\

Najdłuższa nazwa szlaku w SpartaDOS X może mieć 63 znaki. Nie ma to wpływu na maksymalną liczbę zgnieżdżeń, lecz wprowadza praktyczną granicę około ośmiu poziomów.

Długość polecenia

      Największą długością wiersza, który może być przyjęty jako wiersz poleceń, jest 63 znaki. Przekroczenie tej granicy nie jest sygnalizowane żadnym ostrzeżeniem. Dodatkowe znaki są po prostu pomijane. To ograniczenie 63 znaków dotyczy również nazwy polecenia, lecz nie wlicza się do niego wskazania (prompt).

Identyfikatory urządzeń

      Jak zapewne pamiętasz, we wcześniejszych wersjach SpartaDOS idetyfikatory urządzeń zewnętrznych były takie same jak używane przez Basic lub we wszystkich innych miejscach systemu - dla wszystkich podstawą była tabela urządzeń CIO. SpartaDOS X jest znacznie bardziej elastyczny. Do systemu dodane zostało drugie wejście typu CIO urzywające innych nazw urządzeń niż standardowe CIO. Na przykład standardowe urządzenie I/O (edytor) w CIO jest oznaczone jako "E:", lecz w SpartaDOS X jest oznaczone jako "CON:".

Przyczyny wyboru systemu innego niż standard ATARI są różnorodne. Oto niektóre z nich:

  • Przede wszystkim, chcieliśmy maksymalnie upodobnić SpartaDOS X do systemu MSDOS. Jest to sandard lepszy lub gorszy, ale standard.
  • Ponieważ moduł ROM SpartaDOS X jest wykonany jako urządzenie zorjentowane plikowo (podobnie jak dyskietka ), konieczne było dodanie jego identyfikatora.
  • System urządzeń SpartaDOS X jest całkowicie niezależny od bloków kontroli CIO. Użycie CIO powoduje zbyt wiele technicznych problemów, gdy konieczne jest zwiększenie stopnia elastyczności systemu.
  • Ponieważ stacje dysków są identyfikowane zarówno przez litery jak i numery, powodowało to konflikty z istniejącymi już urządzeniami.
Stosowane przez SpartaDOS X nazwy (identyfikatory) urządzeń są następujące:

A:...I:Litery od "A" do "I" reprezentują stacje dysków od 1 do 9, gdy są użyte bez nazwy urządzenia (trzyliterowego symbolu) na początku. Urządzenie "DSK" jest zawsze przyjmowane, jeżeli żadne nie zostało podane. Małe litery są zawsze traktowane tak jakby były duże.
1:...9:Liczby od "1" do "9" reprezentują stacje dysków od 1 do 9, jak wyżej - "2:" jest bezwzględnie identyczne jak "B:".
DxPojedyńcze "D" (lub "d") poprzedzające literę lub liczbę jest po prostu pomijane (czyli "d2:" lub "Db" oznacza jak zwykle stację 2.)
DSKx"DSK" jest oficjalnym idetyfikatorem stacji dysków.
D:To nie jest stacja ustalona ani stacja nr.1 to jest stacja nr. 4.
:ponieważ nie ma oznaczenia stacji to jest to stacja ustalona.
CAR:"CAR:" jest to ROM-dysk modułu SpartaDOS X-możesz z niego odczytywać pliki lub katalog, lecz oczywiście nie możesz tam nic zapisać.
CON:"CON:" jest standardowym urządzeniem I/O czyli edytorem (we wcześniejszych wersjach SpartaDOS oznaczony jest przez E:).
PRN:"PRN:" jest to drukarka. Po "PRN" możesz umieścić jej numer od 1 do 4 lub A-D.
COM:"COM:" jest portem interfejsu RS232 (tu także może wystąpić numer portu). Dla tego urządzenia nie ma w sytemie standardowego programu obsługi.

Możesz teraz zapytać, jak uzyskać dostęp do tych urządzeń poprzez CIO w Basic'u? Jest to bardzo proste - poprzedź nową nazwę lub numer urządzenia literką "D". Oto kilka przykładów, które to wyjaśnią:

      OPEN #1,4,0,"D:README.DOC"

Otwiera plik "README.DOC" z ustalonej stacji.

      OPEN #1,6,0,"DCAR:*.*"

Otwiera katalog modułu SpartaDOS X.

      LOAD "DB:TEST.BAS"

Odczytuje program "TEST.BAS" ze stacji dysków 2, zaś

      LIST "DPRN:"

Drukuje Twój program na drukarce (oczywiście możesz użyć "P:" zamiast "DPRN:").

      Powyższe przykłady pokazują użycie systemu I/O SpartaDOS X przez urządzenie "D:" CIO. Oczywiście wszystkie pozostałe urządzenia CIO zachowują swoje znaczenie (tzn. "E:", "K:", "P:", "C:", "S:" itd.). Istotne jest to, że Command Processor może korzystać tylko z urządzeń systemu SpartaDOS X, natomiast przez CIO uzyskasz dostęp do obydwóch zestawów urządzeń.